دژنکتور یکی از کلیدی ترین وسیله ها در سیستم های برقی میباشد.
نام این قطعه (دژنکتور یا disjoncteur) در واقع فرانسوی میباشد.
دژنکتور ها در واقع نوعی کلید قدرت هستند که امکان قطع نمودن زیر بار را دارا هستند.
نحوه ی کارکرد آن به این صورت است که اگر وسیله ی مصرف کننده در حالت وصل قرار داشته باشد و یک جریان برق از دژنکتور خارج شود ، به دلیل سیستمی که در آن تعبیه شده است ، قابلیت این را دارد که همزمان با اینکه وسیله ی مصرف کننده روشت است ، جریان را قطع و آنرا از مدار خارج نماید.
یک نکته ی مهم این است که وسایل مشابه در این زمینه از قبیل دژنکتور ، سکسیونر ، بریکیر و … را با هم اشتباه نگیریم.
دژنکتور چیست ؟
علاوه بر تعریف ارائه شده در بالا میتوان تعریف دیگری برای این وسیله ارائه کرد ؛
این وسیله (دژنکتور) که علاوه بر این نام با نام های مدار شکن و قطع کننده مدار نیز شناخته می شود، یک کلید به منظور قطع و وصل نمودن اتوماتیک (سوییچ کردن) است.
که از مدار الکتریکی در برابر آسیب های ناشی از اضافه جریان که معمولا به خاطر اضافه بار یا اتصال کوتاه ایجاد می شود ، محافظت میکند.
یکی نکته ی بسیار مهم در مورد این قطعه این است ک علاوه بر این وظیفهی گفته شده، به عنوان یک کلید مینیاتوری هم کار میکند.
به عبارت دیگر، در صورتی که اتصال کوتاه در مدار رخ دهد نیز ، با قطع جریان از مدار مراقبت میکند.
انواع دژنکتوربه دسته و انواع گوناگونی تقسیم بندی میشوند که تعدادی از آن ها عبارتند از:
- دژنکتور باولتاژ پایین یا (low voltage)
- دژنکتور حالت جامد یا (solid state)
- دژنکتور مغناطیسی یا (magnetic)
- دژنکتور حرارتی–مغناطیسی یا (thermal – magnetic)
- دژنکتور هیدرولیک – مغناطیسی یا (magnetic-hydraulic)
- دژنکتور قطع کننده انحصاری یا (ganged breaker)
- دژنکتور واحدهای شانت–تریپ یا (shunt – trip units)
- دژنکتور با ولتاژ متوسط یا (medium – voltage)
- دژنکتور با ولتاژ بالا یا (high voltage)
- دژنکتور با ولتاژ بالا گوگرد هگزافلوئورید یا (sulfur hexafluoride (SF6) high voltage)
- دژنکتور قطع شونده یا (disconnecting)
- دژنکتور با ولتاژ بالا کربن دی اکسید یا (carbon dioxide high voltage)
انواع سکسیونر
- قابل قطع زیر بار
- غیر قابل قطع زیر بار
- سکسیونر با ارت قابل قطع
* سکسیونر غیر قابل قطع زیر بار فقط قبل از دژنکتور و به منظور ایمن سازی به هنگام تعمیرات (به عنوان ایزولاتور) در پست ها استفاده می شود.
نماد مداری دژنکتور و سکسیونر به صورت زیر می باشد:
تفاوت دژنکتور با کلید مینیاتوری
عملکرد دژنکتور مانند کلید مینیاتوری (MCB = Miniator Circuit Breaker) است، یعنی برای تشخیص اضافه جریان از عملکرد بیمتال و برای تشخیص اتصال کوتاه نیز از عملکرد رله ای استفاده می کند. با این تفاوت که مینیاتوری در رنج جریانی پایین و دژنکتور در رنج جریان بالا یا همان قدرتی به کار می رود.
تفاوت دژنکتور با بریکر
گاها برای صحبت در مورد دژنکتور از واژه بریکر (Breaker) نیز استفاده می کنند که نسبت دادن واژه بریکر ممکن است از لحاظ نوع کارکرد) قابل قطع زیر بار بودن (در مورد دژنکتور درست باشد، ولی در اصل اگر بخواهیم به طور علمی تر به این واژه نگاه کنیم، باید گفت که بریکرها به قطع کننده ها در رنج جریان های کم و فشارهای ضعیف می گویند (مانند کلید اتوماتیک که در تابلو برق به کار می رود و یا کلید مینیاتوری که بعد از شبکه توزیع خانگی به کار می رود)، ولی دژنکتور یک قطع کننده زیر بار در رنج جریان فشار متوسط و قوی است و از لحاظ علمی، به کار بردن واژه بریکر برای دژنکتور درست نیست.
تفاوت دژنکتور با ریکلوزر
همانطور که قبلا گفتیم دژنکتور یک کلید قدرت برای محافظت از مدار و قطع آن زیر بار است. در حالی که ریکلوزر (ReCloser) یک نوع رله است که وظیفه فرمان دادن برای وصل مجدد کلید قدرت را بر عهده دارد. ریکلوزر توانایی قطع و وصل جریان را در صورت رخ دادن اتصال کوتاه برای چندین بار (معمولا 3 بار) دارد. اگر در شبکه مشکلی رخ بدهد، ریکلوزر شبکه را به مدت یک ثانیه قطع و مجددا وصل میکند. در صورت بر طرف نشدن خطا، ریکلوزر این توانایی را دارد که تا سه مرتبه مدار را قطع و وصل نماید. اگر پس از هر وصل شدن شبکه، خطا برطرف شده باشد، شبکه وصل خواهد بود؛ در غیر این صورت، تا 3 مرتبه مدار قطع و وصل گردیده و بعد از این تعداد اگر خطا هنوز رفع نشده باشد، شبکه قطع خواهد ماند.
گاهی اوقات برخی از خطاهای موقتی شبکه، با یک قطع و وصل ساده رفع می شود. علت این قطع و وصل های مکرر و کوتاه مدت مدار توسط ریکلوزر نیز همین نکته است. چون لزومی ندارد برای خطاهای موقتی که به سادگی قابل رفع شدن هستند، تمام شبکه قطع گردد.